Czym są więzadła i ścięgna?
Więzadła i ścięgna umożliwiają nam utrzymanie ciała i poruszanie się. Razem z kośćmi, mięśniami i stawami tworzą one ludzki układ ruchu. Siedzenie, kucanie, leżenie czy rozciąganie – bez więzadeł i ścięgien nie bylibyśmy w stanie się poruszać. Więzadła łączą ze sobą kości i stabilizują stawy. Składają się z mocnej, włóknistej tkanki łącznej i w znacznym stopniu przyczyniają się do sterowania ruchem oraz jego ograniczania. Ścięgna łączą mięśnie z kośćmi i przenoszą siłę mięśni, aby umożliwić ruch. Są bardziej elastyczne niż więzadła i odgrywają kluczową rolę w dynamice układu ruchu.
Ile więzadeł i ścięgien ma właściwie człowiek?
Ludzkie ciało posiada około 900 więzadeł i ponad 4000 ścięgien. Dokładna liczba może nieznacznie różnić się w zależności od indywidualnych cech anatomicznych lub anomalii.
Jaka jest różnica między ścięgnami a więzadłami?
Aby stawy mogły poruszać się płynnie i nie ocierały o siebie, kości stawowe są chronione warstwą chrząstki. Przez stale zbyt duże obciążenia, na przykład z powodu nadwagi, aktywności sportowej, ale także wad postawy, może dojść do zużycia chrząstki. Warstwa chrząstki staje się więc coraz cieńsza, aż prawie całkowicie zanika. W rezultacie końce kości stykają się bez ochrony, co może powodować znaczny ból. Struktura kości w obrębie stawu ulega zmianie. Ruchy są wtedy możliwe tylko w stanie bólu. Częściowo zużycie i deformacja mogą prowadzić aż do sztywności stawów.
Artroza często rozwija się podstępnie, bez świadomości osoby dotkniętej tym problemem. Procesy zwyrodnieniowe w stawach nie zawsze od razu prowadzą do bólu. Pierwszymi objawami mogą być na przykład trudności przy wstawaniu lub niewygodne siedzenie.
Jak działają ścięgna?
Ścięgna składają się z przebiegających obok siebie, mocno połączonych włókien tkanki łącznej kolagenowej, które są zgrupowane w pęczki – podobnie jak lina. Wbrew powszechnemu przekonaniu nie są one jednak sztywne, lecz ich struktura tkankowa jest rozciągliwa o dziesięć do 15 procent. W stanie nieobciążonym przebiegają lekko falisto i dzięki temu, niczym sprężyna, zapewniają amortyzację przenoszenia siły na kość.
Aby móc przenosić siłę mięśni na nasz sztywny szkielet i wprawić go w ruch, ścięgna są z jednej strony zrośnięte z włóknami mięśniowymi, a z drugiej strony przyczepione do kości. W niektórych miejscach – jak na przykład w naszym nadgarstku – przebiegają pod kątem nad wypukłościami kostnymi i są wystawione na wysokie naprężenie. Aby podczas ruchów zmniejszyć silne tarcie między ścięgnem a kością, są one chronione przez pochewki ścięgien, których płyn działa jak olej smarowy.
Kiedy się poruszamy, najpierw kurczą się mięśnie. To pociągnięcie jest przekazywane do ścięgien, które – porównywalne z nitkami marionetki – przenoszą ruch na kości. W rezultacie możemy na przykład podnieść nogę lub zacisnąć dłoń w pięść.
Jak działają więzadła?
Podczas gdy ścięgna służą jako przenośniki siły i w ogóle czynią nas zdolnymi do ruchu, więzadła mają za zadanie stabilizować i podpierać nasze stawy. Więzadła to połączenia tkankowe między dwiema kośćmi i składają się głównie z kolagenu. Zasadniczo są mało elastyczne, dlatego łatwo można je nadwyrężyć, przez co stają się wiotkie lub nawet całkowicie zrywają. Muszą być jednak stosunkowo mało elastyczne, ponieważ więzadła stabilizują nasze stawy od wewnątrz i zewnątrz, ograniczając ich ruchomość do funkcjonalnie sensownego stopnia. W ten sposób chronią przed nadmiernym rozciągnięciem mięśni i ścięgien.
Ból ścięgien i więzadeł
Urazy więzadeł mogą wystąpić zarówno podczas uprawiania sportu, jak i w życiu codziennym i powstają przede wszystkim w wyniku szybkich ruchów (obrotowych). Jeśli więzadła zostaną rozciągnięte poza swój naturalny zakres, na przykład podczas skręcenia stopy, mogą zostać uszkodzone. Typowymi kontuzjami sportowymi są na przykład naciągnięcia lub zerwania więzadeł. Nieleczony uraz więzadeł może mieć poważne konsekwencje: stawy mogą pozostać niestabilne przez długi czas i mogą powstać kolejne urazy lub uszkodzenia.
Urazy ścięgien często są równoznaczne z zerwaniem ścięgna. Można na przykład skaleczyć się nożem lub ostrym kawałkiem szkła i przypadkowo przeciąć ścięgno. Często dochodzi jednak również do nagłego i zbyt silnego rozciągnięcia ścięgna, w wyniku czego pęka. To tak zwane zerwanie ścięgna (ruptura) może zdarzyć się np. w sportach zespołowych. Jeśli ścięgno zostanie całkowicie zerwane, zniszczone zostaje również połączenie mięśnia z kością, co upośledza ruch – operacja jest wtedy często nieunikniona.
Mniej drastyczne jest natomiast zapalenie pochewek ścięgien. Jeśli ścięgno jest przez dłuższy czas jednostronnie lub nadmiernie obciążane, może boleśnie się zapalić. Często dotyczy to miejsc przyczepu ścięgien i powoduje ból przy każdym ruchu. Zapalenie pochewek ścięgien nadgarstka to typowa "choroba biurowa".
Siedzący tryb pracy w połączeniu z brakiem ruchu lub jednostronnym obciążeniem bądź przeciążeniem często prowadzi do powstawania słabych punktów, które często przez długi czas są lekceważone. Możliwy skutek: naciągnięte więzadła i skrócone ścięgna mogą, oprócz napiętych mięśni, często powodować dolegliwości kręgosłupa.
Co można zrobić w życiu codziennym dla więzadeł i ścięgien?
Oprócz regularnego uprawiania sportu, można również w codziennym życiu biurowym zrobić wiele dla swojego ciała, a tym samym dla więzadeł i ścięgien. Unikanie wad postawy lub zmienianie pozycji siedzącej pomaga wzmocnić muskulaturę, ustabilizować stawy i tym samym odciążyć więzadła. Zaleca się również trening równowagi i koordynacji, aby poprawić współdziałanie mięśni i ruchu.
Aktywne meble do siedzenia firmy Aeris wymagają i wspierają intuicyjny, naturalny ruch. Na przykład Aeris Swopper i Aeris 3Dee poruszają się trójwymiarowo i w każdej chwili dostosowują się do naturalnych ruchów ciała. Dzięki aktywnemu, dynamicznemu siedzeniu stawy pozostają w ciągłym ruchu. To napina więzadła i ścięgna, zapobiega zużyciu stawów i automatycznie robi się coś dla własnego zdrowia.
